Khi vào hang Vòm, chúng ta có thể tưởng tượng ra được rất nhiều quang cảnh và hình thù khác nhau. Có những chỗ rộng tới 100 m - 200 m và rất bằng phẳng, cao 20 m - 30 m, thậm chí là 50 m. Điều đó làm ta liên tưởng tới những sân vận động với mái che kép kín mà ta có thể tổ chức cả thế vận hội Olympic.
Trích Hồi ký một chuyến đi
Khi tôi viết những dòng này, ký ức trong tôi lại tràn ngập những kỷ niệm về một chuyến đi - một chuyến thám hiểm hang động tại Quảng Bình với sự hợp tác nghiên cứu giữa khoa Địa lý - Địa chất Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Hội hang động Hoàng Gia Anh.
Đợt thám hiểm lần này chủ yếu ở 2 huyện Minh Hóa và Bố Trạch của tỉnh Quảng Bình.
Đây không phải là lần đầu tiên đoàn thám hiểm hang động của Hoàng Gia Anh sang Việt Nam nghiên cứu, mà lịch sử hợp tác giữa hai phái đoàn đã diễn ra trong suốt từ những năm 90 của thế kỷ trước cho tới nay, góp phần quan trọng cho quyết định của UNESCO công nhận Phong Nha - Kẻ Bàng là Di sản Thiên nhiên Thế giới.
Về mặt khoa học, hệ thống hang động là cơ sở cho việc lý giải sự phát triển của tự nhiên, địa chất, địa mạo khu vực. Về mặt thực tiễn, cảnh quan hang động, đặc biệt là hang động vùng núi đá vôi thường rất thu hút du khách tham quan và khám phá. Đây chính là nhân tố quan trọng nhất để phát triển ngành Du lịch. Ngoài ra, hang động còn là nơi chứa đựng nguồn nước ngọt hết sức phong phú, có ý nghĩa to lớn đối với đời sống của người dân trong vùng...
Ở Quảng Bình không thiếu những hang động đẹp và giàu ý nghĩa. Động Phong Nha, một phần của Di sản Thiên nhiên Thế giới cũng chỉ là một trong những hang động đẹp đó. Đợt thám hiểm vừa qua, tôi thật may mắn là người Việt Nam đầu tiên đi suốt chiều dài hơn 10 km trên tổng hơn 30 km của Hệ thống hang Vòm. Theo Howard, trưởng phái đoàn Anh, thì đây là hang động quy mô và đẹp nhất trong những hang mà ông đã từng nghiên cứu ở Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á từ những năm 90 trở lại đây.
Thật hạnh phúc khi được tận mắt thấy sự hoành tráng, tráng lệ của hang với những măng đá, nhũ đá, trụ đá,… Khi vào hang Vòm, chúng ta có thể tưởng tượng ra được rất nhiều quang cảnh và hình thù khác nhau: cảnh trên thiên đình, cảnh dưới hạ giới, cảnh huyền bí như vào cõi phật, cõi thần tiên với những hình thù của Phật Tổ trên đài sen, phật Quan Âm, rồi các vị La Hán… Có những chỗ rộng tới 100 m - 200 m và rất bằng phẳng, cao 20 m - 30 m, thậm chí là 50 m và hơn thế nữa. Điều đó làm ta liên tưởng tới những sân vận động với mái che kép kín mà ta có thể tổ chức cả thế vận hội Olympic? Đâu đó cũng có thể tượng tượng ra các sân khấu ca nhạc hoành tráng với đủ mầu sắc lung linh khi chiếu đèn vào,… Cả những cảnh đồng quê yên tĩnh, thân thuộc với ao cá, giếng nước, cánh đồng mênh mông, hay cảnh miền núi với các ruộng bậc thang,…
Nếu không được tận mắt thấy, bạn không thể tin rằng trên vùng đất Quảng Bình nhỏ bé này (trên bản đồ Việt Nam, Quảng Bình là tỉnh có chiều ngang hẹp nhất, chỉ rộng khoảng 40 km từ bờ biển tới biên giới Việt - Lào theo đường chim bay) lại có những hang động đẹp như vậy.
Vậy tại sao, một hang động dài, rộng và đẹp như vậy lại chưa được đưa vào phục vụ phát triển du lịch của tỉnh Quảng Bình? Thực tế thì ở đây đã có quy hoạch cho phát triển du lịch, nhưng theo tôi được biết thì Sở du lịch Quảng Bình, cũng như ban quản lý Di sản Thiên nhiên Thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng chỉ mới đưa vào trong quy hoạch hai điểm là hang Mẹ Bồng Con và hang Vòm. Thực ra đây chỉ là hai trong những cửa hang lộ ra của của hệ thống hang có tên: “Hệ thống Hang Vòm”
Quay trở lại câu hỏi về việc phát triển du lịch hang Vòm, theo tôi, tại thời điểm hiện tại, Sở Du lịch tỉnh Quảng Bình và Ban quản lý Vườn Quốc Gia Phong Nha - Kẻ Bàng chưa đưa hang vào phục vụ phát triển du lịch là đúng bởi các lý do:
+ Về kinh phí cho việc khảo sát chi tiết, xây và lắp đặt hệ thống đường, điện cũng như công tác bảo vệ, bảo tồn sau khi đưa vào phục vụ du lịch là rất lớn, đòi hỏi phải có sự quan tâm của Tỉnh và các Bộ, Ngành liên quan.
+ Phải tham khảo ý kiến của các nhà khoa học Địa lý, Địa chất, Địa mạo, Môi trường và Sinh học… để xây dựng các biện pháp bảo vệ, bảo tồn trước và sau khi đưa hang vào phát triển du lịch, cũng như đánh giá được một cách chính xác những tác động môi trường tích cực và tiêu cực của các hoạt động này đem lại.
+ Ý thức của một bộ phận người dân chưa cao, và đây là điều đáng lo ngại. Ông Howard cho biết mặc dù được quản lý bởi nhiều cơ quan, song một thực tế là ông vẫn gặp mỗi ngày là vẫn có hàng trăm lượt người ra vào rừng chặt gỗ, bẫy thú. Ông cũng tận mắt thấy những cây gỗ bị chặt, thấy những người gùi gỗ trên vai, gùi những con thú ra khỏi rừng... Như vậy, trong khi các tồn tại trên vẫn tồn tại mà chưa có những biện pháp giả quyết một cách thấu đáo; thì việc đưa hang động vào du lịch có thật sự an toàn không.
Nhưng tôi tin tưởng rằng, một ngày không xa, du lịch hang Vòm sẽ được mở ra và hang Vòm chính là một điểm đến không thể thiếu của du khách trong và ngoài nước khi đến Quảng Bình, đến Phong Nha.
