Phong Nha - Thắng cảnh văn hóa tâm linh

[Xvetta]

Mình đọc được một bài viết về Phong Nha của PGS.TS.Trần Lâm Biền được đăng trong cuốn Một con đường tiếp cận Di sản Văn hóa do Cục Di sản Văn hóa xuất bản năm 2005, gõ lại post lên để mọi người cùng đọc. Cũng gọi là để biết về cách nhìn nhận Phong Nha của một người có tầm cỡ trong làng "Văn hóa học"

PHONG NHA – THẮNG CẢNH VĂN HÓA TÂM LINH

“Thế gian đệ nhất động” – Một thánh địa từ miền thiên quốc lạc xuống trần gian – nơi ấy là Phong Nha. Phong Nha mang nghĩa là khởi đầu, cội nguồn của con sông Son trong veo chảy ra từ lòng núi. Với nước ta, đây là một khu vực Karst vĩ đại đã được con người phát hiện và sử dụng từ nhiều trăm năm về trước. Dấu vết văn hóa gạch xây của người Chăm đã tìm thấy ở sâu tới hàng cây số là một chứng tích cụ thể.

Khi vượt đèo Ngang vào Quảng Bình, trước vẻ đẹp kỳ vĩ này, với nhận thức dân dã, người Việt đã coi Phong Nha như một miền đất Thánh để vừa tôn sùng, vừa kính sợ. Vì thế không mấy ai dám vào tới nơi thiếu ánh sáng tự nhiên. Trước đây, dưới thời Pháp thuộc, đã có một số cuộc nghiên cứu sâu vào lòng động. Song phải nói rằng chỉ từ năm 1990 trở đi, bằng sự kết hợp giữa những nhà nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Hội Hang động Hoàng gia Anh thì động Phong Nha mới dần được giới thiệu rộng rãi. Và tới nay thì đây đã trở thành một trung tâm du lịch của đất nước. Rồi theo đó, nhiều huyền thoại của thời xa lắc xa lơ cũng được sống dậy để hợp cùng dòng trôi chảy của tư duy liên tưởng mà dệt miền hoang sơ đầy vẻ đẹp khôi nguyên này thành một “thánh địa” đượm màu văn hóa.

Với giá trị tự thân đích thực, Phong Nha đã thôi thúc lòng người khắp nơi mở các cuộc “hành hương” về cội. Đến Phong Nha, mỗi người một tâm trạng và hầu như ít nhiều ai cũng được chuẩn bị đôi chút hiểu biết về miền đất “đệ nhất kỳ quan” này. Song, khi tiếp cận, người ta thường vẫn bị choáng ngợp tới ngỡ ngàng trước quà tặng lớn lao của tạo hóa – Phong Nha, nơi ấy, như một thể đối sánh với cuộc đời tục lụy, làm cân bằng lại nhiều tâm hồn khắc khoải, để góp phần yêu hơn cuộc sống này. GS.TSKH Nguyễn Văn Mậu – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã viết: “Thế gian biến cải vũng nên đồi”. Trái đất cựa mình, xô đẩy những vùng đất mênh mông “lang thang” trên đại dương, để rồi một ngày nào đó khoảng nhiều triệu năm trước, những cuộc “bang giao” kỳ diệu bằng sự “va đập” mang tính “hôn phối” của các bộ phận trong vỏ thạch quyển làm nảy sinh nhiều rặng núi thiêng liêng. Người ta còn nghĩ rằng, lòng đất vận động, mặt đất “thở” cũng tạo cho nhiều dãy núi được trồi dần lên từ lòng biển… Đó là dãy Hy Mã Lạp Sơn (Hymalaya) quanh năm tuyết phủ, là dãy Trường Sơn dọc dài theo đất nước Việt Nam. Những ngọn núi lô xô như tiếng “thầm thì” của vũ trụ gọi tầng cao đổ xuống những cơn mưa, tạo nên các dòng sông văn minh tràn vào cõi thế. Từ đó muôn loài nảy sinh và loài người với tư cách “nhân loại trung tâm” đã xác nhận về sự tồn tại của vũ trụ và mối tình thần thánh của trời cha đất mẹ. Tình của trời với những giọt mưa lặng lẽ len lỏi theo ghềnh đá, thấm vào lòng núi… để rồi “tí tách thời gian rơi” được tính bằng nhiều triệu năm mà theo dòng trôi chảy tạo thành hang động cùng vẻ đẹp huyền thoại của nhũ đá.

Trong sâu thẳm của tâm linh, con người coi hang động thoảng như vẫn còn vọng nỗi thổn thức của thời hoang sơ, luôn níu kéo tâm hồn nhân thế, hang động là tử cung của bà mẹ vũ trụ để con người vào hang thiêng là đi tìm chất vô nhiễm, là nhập vào linh khí của đất trời mà cầu trường sinh bất tử. Hang động là tiếng gọi về cội , vừa mang tư cách trang điểm cho tự nhiên, vừa mang vẻ đẹp tâm linh đầy thánh thiện… (Kỳ quan hang động Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001). Thật là chí lý , Phong Nha còn nổi lên hơn bởi tính chất “xuyên thủy động” để mỗi khi xuống thuyền, là như rời miền bụi bặm mà phiêu diêu vào cõi thường hằng, mà rồi phân tâm tự đối thoại với cảnh quan và chìm vào huyền thoại. Sông Son trong veo, chảy giữa núi đồi, thoảng đâu đó bóng dáng Hương Sơn và cả Hương Giang. Trên núi, một con dê non đang ngơ ngẩn tìm cỏ, như minh chứng cho sự hồn nhiên của đất trời, nơi chưa có sự “dày vò” của bàn tay con người. Thuyền cứ trôi, và lòng người đi tìm bến bờ bình yên, qua bãi Thủy Tộc (những mỏm đá nhô lên từ lòng sông), những con cò nước vội bay về núi như cõng thời gian vào dĩ vãng, theo cánh cò, con mắt kẻ hành hương như chợt thấy cặp song nhũ (hai đỉnh núi lớn) của bà mẹ thế gian đang gọi trời cha hôn phối.

Một quãng đường trên sông, vừa đủ để khi tâm ta kịp hòa quyện vào tự nhiên trong trắng thì thuyền tới cửa động. Mở đầu là động Hàm Long (miệng rồng, cửa sông Son) luôn nhả ra dòng phúc thủy. Từ đây thuyền trôi hững hờ, khoan thai trong tiếng chèo khua lay động tâm hồn. Thuyền qua họng rồng, khách hành hương được tiếp cận ngay sát trên đầu là hàng thiên nhũ căng tròn luôn chảy ra “giọt sữa” thiêng liêng. Rồi lòng động lại mở ra và trong ánh sáng vừa đủ, “tượng” của bà mẹ thế gian đứng đó (nhũ trồi – bụt mọc), người theo đạo Phật thấy tượng to lớn mà gọi là động Quan Âm, để buông lời niệm cầu làm sưởi ấm hồn ai. Nơi ấy, nhũ đá muôn hình vạn trạng như một sự thao diễn nghệ thuật đa chiều của tạo hóa, vượt qua cả trí tưởng tượng của thế nhân.Từ đấy, con người như rời bến nước trần gian rồi hội về cõi thiên tiên, để tâm tư trôi trên dòng lạc đạo, vượt qua bến đời bến mê đến bờ giác ngộ. Qua hang Thánh Đường (cao rộng theo kiểu nhà thờ) tới động Long Hoa (nơi thiên nhân bàn đạo pháp), vượt bến Kim Sa (bãi cát bồi) vào động Liễu Rủ (nhũ buông cả hai bờ và đỉnh động), dọn tâm trong sạch để lên bến vào chùa Hang (nơi tìm được gạch xây của người Chăm),ở nơi ấy những trục vũ trụ thông tam giới (những cột nhũ đá chảy từ đỉnh động xuống tận nền) có đường lên trời và đường xuống địa phủ. Khách hàng hương tạm dừng lại đây, như để tìm lại chính mình, thăm bia cổ rồi trở ra… Nhưng, các nhà hang động học còn cho biết rằng, đường vào cội nguồn của dòng sông ngầm còn xa lắm, phải đi qua động Huyền Không (huyền là sâu, không là cốt lõi, thuộc bản thể), với một vẻ đẹp hoành tráng, đôi khi có cả sự “đổ vỡ” của tự nhiên, tạo nên những ghềnh đá trắc trở, để mỗi mùa nước, nước réo đem phù sa đỏ ngầu (vì thế mới gọi là sông Son) về sông Gianh…

Trở lại tới Họng Rồng, thuyền dừng nơi bến cát, theo chân khách hành hương, leo lên, cả một “bầu trời” mới đột ngột xuất hiện, những nhũ đá kết hình “long hổ hội” (sự quần tụ của tri thức, với biểu tượng long – tiến sĩ, hổ - cử nhân), long quần phượng vũ, lân oai phong… Và cuối hang là quả bầu huyền thoại vĩ đại đứng trấn từ đỉnh núi xuống. Nó như quả bầu nguồn gốc của mọi tộc người, để rồi liên tưởng mà hội về mẹ xứ sở Âu Cơ. Sau quả bầu tiên là hình tượng “phúc lộc” với lão nhân và tiểu đồng, trong thế tự nhiên tự tại trong rừng cây, tiếp đó là tháp liên hoa, cội bồ đề… và đột ngột mở ra với động “suối tơ vàng” (tóc tiên) như một dòng hạnh phúc chảy tràn vào vô tận.

Động Phong Nha, khuất khúc, nhiều ngả, nhiều chi, có tới cả trăm cây số. Núi đá, dòng sông ngầm, hang động… đã tạo nên một kỳ quan đậm chất vô tiền khoáng hậu. Qua Phong Nha, nhà báo Phan Khắc Hải, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin, đã từng viết: “Hang động là lời thổn thức của thế giới vô tri đối thoại với con người. Với vẻ đẹp thuần khiết trắng trong, cùng ý thức thổi hồn vào đá của tổ tiên ta, hang động đã mang tính người,làm cho tâm ta tĩnh lại để suy ngẫm, để gạt đi những dày vò của tính vị kỷ mà vượt lên chính mình, đặng yêu hơn đất nước này, vững vàng hơn trên con đường tiến tới tương lai tươi sáng”.

Thực ra động Phong Nha là một cặp song sinh của tạo hóa, ở nơi đỉnh núi, vẫn tồn tại một động Phong Nha thượng mà sự kỳ vỹ càng làm ngỡ ngàn thêm cho khách hành hương, khiến chẳng ai nỡ so sánh giữa thượng và hạ vì chẳng biết động nào đẹp hơn. Chúng là một chỉnh thể thống nhất.
Ra về, chiều tà, đành gửi lại Phong Nha mối tình vương vấn, để thoảng trong tâm “Một chút bâng khuâng một thoáng buồn,
Mây trời bảng lảng dệt hoàng hôn.”

[Rec]

Một bài viết giá trị. Mình đã đăng nó lên QBO homepage. Cám ơn thím Xvetta đã dày công type và post