Hi Bột Lộc và Bánh Canh tớ là Bánh Uớt
Với cái CMND ghi nguyên quán:” Xuân Sơn, Xuân Trạch, Bố Trạch” có cho tớ niềm tự hào để kể cho bạn Bột lộc những cái mà Bánh canh và có thể rất nhiều người chưa biết về mảnh đất và con người nơi có cái vườn quốc gia PN_KB không nhỉ!
Những cái này nói trước là chủ yếu dựa trên hiểu biết , ký ức tuổi thơ qua lời kể và cái tính tò mò ưa khám phá quê nội của tớ thôi nhé, nên có những chuyện mà nghe qua có vẻ hơi hoang đường .
1. Cái tên Phong Nha thì được giải thích kỹ, còn Kẽ là một tên gọi để chỉ các làng Việt cổ( lịch sửhành chính VN) Kẻ tương đương với Làng , Thôn, Xóm. Ngày nay còn lưu truyền lại theo thói quen của người dân bản địa ta có thể gặp như: Kẻ Ngói,Kẻ Hạ…Còn từ Bàng thì …tớ chịu .
2. Đi dọc theo con đường HCM vào khoảng cuối tháng 11 đến tháng 12 hai bên đường các rừng hạt Dẻ nở hoa trắng xóa .Lúc còn nhỏ khoảng tháng 9 tháng 10 là tớ lại cùng Bà nội lên rừng nhặt hạt dẻ về rang. Mùa đông trời lạnh mà cắn những hạt dẻ vừa béo vừa bùi thì không còn gì ngon bằng.
. Người dân địa phương ở đây gọi núi đá là Lèn, ngoài dẻ còn rất nhiều thứ quả như chôm chôm rừng ,dâu da… chua chua, ngọt ngọt chấm muối ớt thì không còn chê vào đâu được.

Ở đây trước là vùng cách mạng nên trên Lèn: Ổi, Dứa, Đu Đủ, Ớt…được bộ đội và TNXP trồng khắp nơi cứ gọi là đến mùa thì mang rổ đi mà hái về.
PN còn tiềm ẩn rất nhiều vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên. Thú vui thơ bé của tớ là bám mấy đứa em họ lên rừng hái Phong Lan, hoa Lan ở đây thì nhiều lắm.Nhưng có một loài hoa khác rất đẹp vào khoảng giao mùa xuân và mùa hè phủ đầy cả Lèn một màu vàng rực tớ hỏi mãi mới biết người ta gọi đó là hoa Hè.
3.Sông Son sở dĩ người ta gọi như vậy là vì vào mùa lũ nước từ trên thượng nguồn chảy về mang theo rất lớn phù sa và đất làm cho cả dòng sông biến thành một màu đỏ như son.
4. Khi PN còn chưa được công nhận là di sản TNTG thì việc thăm đông vô cùng tự do, cứ ai có thuyền thích là đi đến đâu cũng được và vào sâu bao nhiêu là tùy.Nhưng động PN nếu vào sâu quá 60km là khó sống lắm đấy vì trong hang không có ôxy, và vì hang nước ngầm trong động thông qua LÀO . Mà mùa nắng bên mình là mùa mưa bên Lào vào mùa hè rất dễ gặp lũ ập về bất thường. Nếu là khác du lịch thì bạn chỉ được đi thăm 2 động xong là về, hơi tiếc vì các hang động và cảnh đẹp còn lại vẫn chưa được đưa vào cho khách thăm quan.
Người ta kể ngày trước trong động có 1 con cá Kình rất lớn, vì nước trong động rất sâu nên không ai biết , nhiều người đã bị nó đâm chết khi lặn xuống đó tìm …vàng. Chả là khi cách mạng tháng 8 mới thành công nhiều Lý trưởng, cường hào đưa vàng vào đó giấu nên mới có vụ mò vàng rồi bị cá Kình giết (chẳng biết có mấy % sự thật nữa) .Hay trong động có chỗ như một con suối có cái cầu bằng Cây( còn sống hẳn hoi nhé) bắc qua rất tự nhiên dưới là làn nước xanh thẳm rất đẹp
5. Con người ở đây nghèo rất nghèo đúng như Bánh canh nói họ sống chủ yếu bằng việc khai thác sản vật từ rừng và khai thác đá, từ khi PN trờ thành rừng quốc cấm , 1 bộ phận người dân ở đây vẫn khai thác rừng lén lút nhưng chuyển dần lên phía gần biên giới Việt Lào. Đến thăm vùng đất này vào mùa hè không ai lại không xót xa khi nhìn đồng ruộng nứt nẻ vì thiếu nước, mùa mưa thì lũ quét, thiên nhiên ưu đãi con người bao nhiêu thì cũng lấy đi của họ bấy nhiêu.
Đồng bào sống ở đây chủ yếu theo đạo Thiên Chúa( ki tô) đi khoảng vài km từ PN theo đường HCM bạn gặp 1 nhà thờ lớn phía bên phải ngay thị trấn TRÓOC, đến đây vào dịp Nôen các giáo dân thường tổ chức lễ mừng chúa giáng sinh rất long trọng.
6. Chuyện lạ nhé:
Khi nhà tớ còn ở trên này trong vườn nhà tớ có 1 cái hang rất sâu , cứ mỗi mùa mưa là hàng đàn rùa không biết từ đâu bò lên Ba tớ vẫn thường bắt cho tớ chơi. Nhưng thế chưa lạ bằng việc ở những hố bom lâu ngày mỗi lần mưa xong khoảng vài tháng sau người ta cầm rỗ xuống đó… xúc tôm về ăn. Chuyện lạ này được nhiều người ở đây giải thích theo kiểu thần thánh nên tớ không nói ra…(Mà nếu Bánh lọc có còn tò mò về chuyện lạ như chuyện Ma chẳng hạn thì ở đây nhiều vô kể

)
.Nơi này còn có 1 số đia danh lịch sử khác như hang Tám cô nơi ghi dấu cái chết oanh liệt của 8 người nữ TNXP, bến phà Xuân Sơn cũ,…
Cũng lâu lắm rồi Bánh Ướt không có điều kiện để về thăm lại những kỹ niệm cũ trong ký ức tuổi thơ. Nhưng vẫn hi vọng Bánh Lọc và mọi người khi đến với PN không chỉ là để thăm động Khô và động Nước mà còn để khám phá những vẻ đẹp tiềm ẩn chưa được khai thác của thiên nhiên và con người nơi đây./